زبان فارسی بروجردی

گویش بروجردی گویشی مستقل و از زیرشاخه های زبان فارسی است و آنچه مردم بروجرد صحبت می کنند فارسی با لهجه بروجردی است، مانند فارسی با لهجه کاشانی، فارسی با لهجه کرمانی، فارسی با لهجه اصفهانی، فارسی با لهجه یزدی، فارسی با لهجه مشهدی، و... . گویش بروجردی نزدیکی و شباهت بیشتری به فارسی دارد به گونه ای که بحث در مورد آن کمی دشوار می نماید. چنین است که در منطقه بروجرد و لرستان، گویش مردم بروجرد را بروجردی و گویش دیگر نقاط لرستان را لری می نامند. گویش لری که در بیشتر نقاط مرکزی و جنوبی لرستان رواج دارد و در بسیاری از روستاهای جنوبی بروجرد نیز گسترش یافته است، به این دلیل است که خانواده های فراوانی از ایل بیرانوند و برخی دیگر از ایلات لر در این مناطق به خصوص در جنوب دشت سیلاخور و کوهستان های غربی بروجرد سکونت یافته اند.

زبانشناسان معروفی همچون دکتر ایران کلباسی زبان مردم بروجرد را فارسی با لهجه ی بروجردی می شناسد و نوشته است: «گویش بروجردی از نظر تقسیم بندی گویش های ایرانی، جزو گویش های مرکزی و از دسته شمال غربی است که بعد از لهجه های شیرازی، اصفهانی، یزدی، کرمانی و مشهدی، یکی از نزدیکترین گویش ها به زبان فارسی است»(منبع: گویش کلیمیان اصفهان، دکتر ایران کلباسی، ص 13)

از دیدگاه احمد اسفندیاری نویسنده کتاب گویش بروجردی، ویژگی های زبانی گویش بروجردی به گونه ای است که آن را تبدیل به یک گویش مستقل و هم ارزبا گویش های رایج در غرب ایران مثل فارسی اراکی، فارسی همدانی، لری، لکی و کردی می کند. احمد اسفندیاری در مقدمه ی کتاب «گویش بروجردی» که سال ها قبل آن را نوشته است، به صراحت بیان می دارد که گویش بروجردی نه لهجه ای از فارسی امروزی و نه شاخه ای از لری است، بلکه گویشی مستقل و هم ارز با لری، لکی و لهجه های فارسی اطراف است که ریشه در فارسی میانه به ویژه زبان پهلوی دارد..

"دانشنامه جهان اسلام نیز گویش مردم بروجرد را فارسی با گویش بروجردی عنوان کرده است"

طبق کتاب درسی استان شناسی لرستان که در پایه دوم دبیرستان به دانش آموزان استان لرستان تدریس می شود درباره زبان و گویش در لرستان چنین می خوانیم:

لرستان از نظر گویش به چهار منطقه ی مجزا می توان تقسیم کرد:

الف) منطقه لرنشین: شامل خرم آباد، پاپی، ویسیان، پل دختر، بالاگریوه، منطقه سگوند، گریت، زاغه، رازان، چگنی، و مناطقی از کوهدشت.

ب) منطقه ی لک نشین: شامل چغلوندی، الشتر، نور آباد، سرطرهان، قسمتی از کوهدشت و بخشی از دشت سیلاخور.

ج)منطقه ی بختیاری: شامل الیگودرز، شول آباد، بَزنوید، ززوماهرو، بخش هایی از دورود و ازنا.

د)منطقه ی بروجردی نشین: شامل بروجرد، اشتیرینان، قسمت هایی از دشت سیلاخور و قسمت هایی از درود و ازنا.» (منبع:استان شناسی لرستان ص 57)

در گویش بروجردی کلماتی موجود می باشد که وامدار از دوره های مختلف تاریخی می باشد مانند کلمات عربی که به دلیل استیلای بلند مدت اعراب مشمول کل و یا حداکثر مناطق ایران می باشد، بعد از حمله اسکندر به ایران (2500 سال قبل) و استقرار عده ای از رومیان مهاجر در بروجرد، بعضی کلمات رومی وارد گویش مردم این شهر شد که هم اکنون نیز بعضی از آن ها به کار می روند مانند: دُونگُلُوس به معنی آویزان، قُمِلُوس به معنی خمیده، کُوتِلُوس به معنی سوخته و جزقاله و ...

کلمات ترکی مانند گلمش به معنای بی انضباط (میراث دوره های سلجوقی و صفوی) و اصتلاح مغولی مانند قلیچ به معنای چای، به این نوع اثر گذاری سیاسی می گویند.

موضوع ما درباره بروجرد است، شهری که هم پذیرش فرهنگی اش شگفت آور است و هم پاسداری مردمش در نگهداری فرهنگ خود قابل توجه و تحسین می باشد، و این غنای فرهنگی مسلماً معلول ذوق سرشار مردم این منطقه و استعدادهای متنوع آنان است که اغلب سریع الانتقال و در بسیاری از کلمات آن ها اشاره و تلمیح به کار می رود و به این صفت که صاحب گفتگوی با اشاره باشند معروف هستند. در بازار بروجرد نیز بعضی کسبه لغات مخصوصی میانۀ خود دارند و مواقعی که می خواهند از مشتری مستور ماند، گفتگو می کنند. مانند «کورِم کو» (کورم کن = حسابم را قلم بگیر)

گویش های رایج در منطقه

افزون بر گویش بروجردی، گویش های دیگری نیز در این ناحیه وجود دارد:

1-بروجردی روستایی در بیشتر روستاهای دشت سیلاخور جنوبی و اشترینان (سیلاخور شمالی) و نیز در شرق بروجرد که همان گویش بروجردی است با دست خوردگی کمی نسبت به گویش شهرنشینان. این گویش به گویش مردم ملایر خیلی نزدیک است و با گویش شهرنشینان بروجرد تفاوت های اندک اما قابل تشخیص دارد.

2-گویش لری در شماری از روستاهای غرب بروجرد و دشت سیلاخور جنوبی که با گویش بروجردی تفاوت دارد و بیشتر به گویش مردمان نواحی مرکزی لرستان نزدیک است که به هیچ وجه جزء گویش بروجردی حساب نمی شود. این گویش فقط با اسکان طوایفی از ایلات کوچنده لر در سده های گذشته در این ناحیه گسترش یافته است.

3-گویش ترکی بومی در پاره ای مناطق شرق بین بروجرد و اراک در استان مرکزی همانند روستاهای تلخستان، آق بلاغ، مالمیر و تواندشت مردمان به زبان ترکی صحبت می کنند که با ترکی آذربایجانی متفاوت است و بومی شده است.

4-گویش لکی در بین اندکی مردم کوچ کرده از شمال غرب لرستان به شهر بروجرد دیده می شود ولی اساسا جزو گویش های منطقه بروجرد نیست.

5-گویش بختیاری و گویش ازنایی که جزو گویش های بروجرد به حساب نمی آید که در بخش گاپله بروجرد مشتمل بر ازنا و الیگودرز رواج داشته اند. گویش مردمان دورود نیز کم و بیش برگرفته از گویش های بروجردی و لری است

6-گویش یهودی - بروجردی. یهودیان بروجرد گویشی مخصوص به خود دارند که برخی خصوصیات گویش بروجردی را داراست.

که البته این گویش تاثیر هایی هم بر گویش بروجردی گذاشته است. قبل از انقلاب شکوهمند اسلامی که حضور یهودیان در ایران ممنوعیتی نداشت یهودیان بسیاری در بروجرد زندگی می کردند که برخی از فرهنگ هایشان در بین مردم بروجرد مانده است. به عنوان مثال یهودیان در تورات کتاب آسمانی خود کوروش پادشاه خوش نام هخامنشی را به صورت کُورِش تلفظ می کنند که در گویش بروجردی نام کوروش به این شکل تلفظ می شود.

بیشتر واژه های بروجردی همان واژه های پارسی هستند که اندکی دچار دگرگونی شده اند. برای نمونه در بسیاری واژه ها تنها صدای حروف اندکی دیگرگون می شود.

سلام←سِلام - اُژدها←اژدِها - پناه←پِناه - چنگال←چِنگال

بسیاری واژه های منتهی به /ه/ غیر ملفوظ به جای کسره، فتحه می گیرند.

کاسه←کاسَه - بسه←بَسَه -شیشه←شیشَه

و یا نویسه ای (معمولا حرف آخر) تلفظ نمی شود.

گاومیش←گُامیش - برادر←ب ِرار

2-حرف /ب/ در خیلی موارد به /و/ تبدیل می شود.

برابر←بِراور - سیب←سیو

3-حرف /گ/ در برخی کلمات به /ی/ تبدیل می شود.

اگر←اَی َر - مگر←مَیَر

4-حرف /د/ در برخی کلمات به /ی/ تبدیل می شود و یا حذف می گردد.

آدم←آی ِم - بیدار←بیار - زندگی←زِنَه یی - انداختن←اِناختَن

5-حرف /ت/ و یا /د/ در اواخر واژه معمولا حذف می شوند و حرف پیش از آن تشدید می گیرد.

دسته←دَسَه - بسته←بَسَه - راستا/راسته←راسا

6-بسیاری فعل ها به استن ختم می شوند که حرف /ت/ هم بنا بر آنچه که در بخش قبل گفته شد حذف می شود و /س/ تشدید می گیرد.

پلاسیدن/پژمردن←پَلاسسَن

ارزیدن/ارزش داشتن←اَرزِسَن

به همین ترتیب اسم مفعول بسیاری فعل ها به /س/ ختم می شوند.

گندیده←گَنِّسَه - شکسته←اِشکِسَه

7-برخی فعل ها در ابتدایشان /الف/ می آید.

شناختن←اشناختن - شنفتن←اِشنَفتَن

8-تبدیل ستان به سو.

تابستان←تاوِسّو - زمستان←زِمِسّو - شبستان←شَوِسُو - بستان/بگیر←بَسو - بوستان←بُوسُو

9-/ن/ در آخر برخی واژه ها به /نگ/ تبدیل می شوند.

هاون←هَوَنگ - نردبام/نردبان←نَردُنگ - شیردان←شیردُنگ - پف دان←پُفدُنگ ، استخوان←اُسُخُنگ

10-حرف /ر/ در برخی واژه ها حذف می شود.

مگر←مَیَه - مرد آزما←مَدِزما - گرسنه←گُسنَه

11-تبدیل /ر/ به /ل/

مرحم←مَلحَم - سوراخ←سولاخ

12-حرف /و/ بین دو کلمه حذف می شود و به جای آن واژه نخست صدای کسره می گیرد.

روز و شب←رُوزُ شِو - داد و بیداد←دادِ بیداد

13-بسیاری واژه ها یک بخش اضافی بی معنی می گیرند که تنها برای بهتر شدن وزن واژه به کار می رود. این روش در گویش بروجردی بسیار رایج است.

بَچَه مَچَه - کاسَه ماسَه - ماشین پاشین - میوَه پیوَه - میوَه مِلون

14-در این گویش نویسه ای با صدای بین /ای/ و /او/ وجود دارد که با گویش فارسی متفاوت است و قدری کشیده است.

دود←دو - گنجشک←مَلیچَه

15-نشانه مفعول را جای خود را به /نه/ و یا کسره می دهد که به انتهای واژه می چسبد.

کورش را صدا کن←کورش ِ صدا کن/کورشنه صدا کن

لیوان را بیاور←لیوان ِ بیار

منبع: www.boroujerdiha.mihanblog.com

گویش مردم بروجرد ، گویش بروجردی ها ، گویش ووریردی ، گویش وروگردی ، لهجه بروجرد ، لحجه بروجردی ، زبان مردم بروجرد ، زبان بروجردیها ، زبان ووریردی ، زبان وروگردی ، زبان فارسی بروجرد ، زبان فارسی بروجردی ، زبان فارسی بروجردی ها ، زبان فارسی ووریردی ، زبان فارسی وروگردی ، زبان بروجرد لرستان ، تعصبات بروجرد ، آموزش زبان بروجردی ، آموزش گویش بروجردی ، آموزش لهجه بروجردی ، لری بروجردی ، لری ثلاثی ، لرهای بروجرد ، الفبای بروجردی ، افعال بروجردی ، فعل های گویش بروجردی ، بروجرد زبان ، بروجرد لهجه ، بروجرد گویش، بروجرد لحجه ، دیکشنری بروجردی ، دیکشنری گویش بروجردی ، فرهنگ لغت بروجردی ، فرهنگ لغات بروجردی ، fv,[vn ، lvnl fv,[vn ، cfhk fv,[vnd ، ',da fv,[vnd ، اخبار بروجرد ، hofhv fv,[vn

برچسبها: لهجه مردم بروجرد, لهجه بروجردیها, لهجه ووریردی, لهجه وروگردی